Thư viện sinh học

Tuesday, May 22nd

Last update09:20:02 PM GMT

Giảm phân (Meiosis)

Giảm phân là quá trinh phân bào chuyên biệt trong đó số lượng nhiễm sắc thể giảm đi một nửa, nhưng đủ bộ (n), xảy ra ở tế bào sinh dục. Khi giao tử đực và cái hợp nhất trong thụ tinh thì số lượng nhiễm sắc thể 2n được phục hồi.

Giảm phân trải qua 2 lần phân chia nối tiếp nhau, gọi là giảm nhiễm I và II. Lần phân chia thứ nhất làm giảm số lượng nhiễm sắc thể, lần phân chia thứ hai tách các chromatid rời nhau, thực chất là nguyên phân. Cả hai lần đều có thể phân thành 4 kì. Sự phân biệt rõ nhất với nguyên phân thể hiện ở kì trước I, nơi có nhiều diễn biến phức tạp liên quan trực tiếp đến cơ chế di truyền.

a. Kì trước I (Prophase)

Các sự kiện xảy ra giống kì trước của nguyên phân, chỉ khác căn bản ở chổ các nhiễm sắc thể tương đồng cùng chuyển động với nhau và nằm kề sóng đôi nhau trong quá trình bắt cặp hay tiếp hợp (synapsis). Các chromatid là các sợi nhiễm sắc thể chị em được gắn nhẹ nhau nhờ một cặp prôtêin trục (protein axe).

Các prôtêin trục của hai nhiễm sắc thể tương đồng nối nhau bởi cầu prôtêin để tạo nên phức hợp bắt cặp (synaptonemal complex) có thể nhìn thấy dưới kính hiển vi điện tử như 2 lát bánh mì kẹp thịt. Có thể phức hợp này giúp cho sự tiếp hợp được chính xác và hiệu quả hơn. Cặp nhiễm sắc thể tương đồng lúc này thành đôi gọi là lưỡng trị.

Dưới kính hiển vi thường, các nhiễm sắc thể sau khi tiếp hợp xong, bắt đầu tách ra, có thể quan sát thấy các đoạn nhiễm sắc thể đan chéo nhau gọi là hình chéo. Các hình chéo giữa các chromatid có thể xảy ra trao đổi chéo dính nhau. Cuối kì trước I, thoi vô sắc và các sợi vô sắc xuất hiện, tuy nhiên chúng chỉ di chuyển về một cực.

b. Kì giữa I (Metaphase)

Hai nhiễm sắc thể của một cặp tương đồng gắn với cùng một sợi của thoi vô sắc trên mặt phẳng xích đạo của tế bào. Các tâm động không tách ra.

c. Kì sau I (Anaphase)

Hai nhiễm sắc thể tách đôi (mỗi cái có 2 chromatid) cùa mỗi cặp tiếp hợp chuyển động về 2 cực đối nhau.

d. Kì cuối I (Telophase)

Hai nhân mới được hình thành, mỗi nhân với nữa bộ nhiễm sắc thể (n) có ở tế bào mẹ. Các nhân con với số lượng bằng nhau nhưng khác nhau về kiểu gen.

Sau kì cuối I là thời gian rất ngắn của gian kì. Trong kì này không có sự nhân đôi của ADN.

Quá trình giảm phân II xảy ra tiếp theo, thực chất là nguyên phân và cũng có 4 kì :

e. Kì trướ II :

Trong kì này nhiễm sắc thể co lại cho thấy rõ số lượng đơn bội.

f. Kì giữa II :

Các nhiễm sắc thể xếp trên mặt phẳng xích đạo, mỗi nhiễm sắc thể đôi gắn với sợi tách biệt của thoi vô sắc. Thường các chromatid đã tách nhau một phần.

g. Kì sau II :

Các tâm động phân chia và các chromatid đẩy nhau đi về các cực.

h. Kì cuối II :

Bốn tế bào đơn bội có kiểu di truyền khác nhau, chứa các nhiễm sắc thể đơn được tạo thành.

Như vậy, giảm nhiễm I tạo 2 tế bào đơn bội chứa các nhiễm sắc thể đôi (có 2 chromatid). Mỗi một tế bào đó lại chia lần nữa trong giảm nhiễm II tao ra tất cả 4 tế bào đơn bội chứa các nhiễm sắc thể đơn. Mỗi chromatid ở giảm nhiễm I sau giảm nhiễm II sẽ thành một nhiễm sắc thể đơn.

Clip về Giảm phân :

Clip 1 :

Clip 2 :