Monday, Apr 21st

Last update11:16:32 PM GMT

Thuviensinhhoc.com Công nghệ sinh học Giáo trình nuôi cấy mô

Giáo trình nuôi cấy mô

Email In
Chỉ mục bài viết
Giáo trình nuôi cấy mô
Bài 2 : Kỹ thuật pha chế môi trường
Bài 3 : Gieo hạt Invitro
Bài 4 : Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng
Bài 5 : Nuoi cấy mô sẹo
Bài 6 : Khải sát sự phát sinh chồi tức các bộ phận khác nhau của cây thuốc lá
Bài 7 : Khảo sát sự tái sinh chồi từ mô sẹo
Bài 8 : Đưa cây ra vườn ươm

 

 

BÀI 3:
GIEO HẠT IN-VITRO

I.CHỌN MÔ CẤY VÀ XỬ LÝ MÔ CẤY
1.1 Chọn lựa mô cấy

Không có những hướng dẫn cụ thể trong việc chọn mô cấy. Về nguyên tắc, trừ những mô cấy đã hóa gỗ, các mô khác trong cơ thể thực vật đều có thể dùng làm mô cấy. Tuy vậy có thể nhận xét chung là các mô đang phát triển, thịt quả non, lá non, cuống hoa, đế hoa, mô phân sinh… khi đặt vào môi trường có chứa một lượng chất sinh trưởng thích hợp đều có khả năng phân chia và phân hóa. Để bắt đầu nghiên cứu nhân giống vô tính một cây nhất định, trước tiên người ta chú ý đến các chồi nách và mô phân sinh ngọn. Cần biết rằng tuy mang một lượng thông tin di truyền như nhau, các mô khác nhau trên cùng một cây có thể sinh trưởng và phát triển với khả năng tái sinh chồi, rễ hay cây hoàn chỉnh rất khác nhau. Vì vậy, khi khởi sự chọn giống, nhân giống một cây cụ thể bằngphương pháp nuôi cấy môvà tế bào thực vật, trước hết cần thí nghiệm tìm hiểu phản ứng của các bộ phận khác nhau của cấy trong nuôi cấy ở các nồng độ chất sinh trưởng khác nhau. Sau khi cấy, mô cấy cần được đặt trong điều kiện nhiệt độ và ánh sáng ổn định. Tuỳ vào các mục đích nghiên cứu mà có các chế độ chiếu sáng khác nhau, chẳng hạn quá trình tạo mô sẹo có thể cần bóng tối hay ánh sáng, nhưng quá trình tái sinh và nhân giống vô tính nhất thiết phải có ánh sáng. Nhiệt độ phòng nuôi nên giữ ổn định 25+2oC bằng máy điều hòa nhiệt độ. Cường độ chiếu sáng khoảng từ 2000 –3000 lux.

1.2 Xử lý vô trùng mẫu cấy

Mẫu đưa vào nuôi cấy invitro có nhiều nguồn gốc khác nhau. Có thể là những mẫu cấy đã vô trùng như cây con invitro cho nảy mầm trong điều kiện vô trùng; cũng có thể đó là các mẫu cấy chưa vô trùng, lấy trực tiếp từ bên ngoài tự nhiên như chồi non, lá, thân, củ, rễ… Thuận lợi nhất là sử dụng các mẫu cấy đã vô trùng bởi lẽ các phương pháp vô trùng mẫu cấy trực tiếp thường ít nhiều gây hại cho mẫu cấy do chất khữ trùng gây ra.
Có nhiều phương thức vô trùng mẫu cấy:
a. Vô trùng hạt:
- Rửa hạt bằng xà phòng, lắc đều 2-3 phút. Với các loại hạt nhỏ, thường đựng hạt trong túi vải mùng.
- Rửa sạch xà phòng bằng nước máy dưới vòi nước chảy mạnh
- Vô trùng sơ bộ bằng cồn 70%, lắc đều 1-2 phút
- Rửa sạch cồn bằng nước vô trùng
- Cho hạt vào dung dịch khử trùng NaOCl 1-15%. Thêm vài giọt bám dính Tween20. Khử trùng trong 15-20 phút tuỳ mẫu.
- Rửa sạch chất khử trùng nhiều lần bằng nước vô trùng (khoảng 5 lần) cho đến khi hết mùi javel.
- Hạt vô trùng đã có thể nuôi cấy trên môi trường tạo mẫu vô trùng.

b. Các phương thức khác vô trùng hạt
- Khử trùng lần thứ nhất với NaOCl 5,25%
- Khử trùng lần thứ hai với HgCl2 0,1 –1%, thêm vài giọt HCl 0,5% trong 10 phút.
- Rửa mẫu với H2O2 6% vô trùng trước khi rửa lại bằng nước vô trùng
- Có thể khử trùng sơ bộ hạt bằng acid sulfuric trong 2-10 phút
- Với hạt có vỏ cứng, có thể dùng phương pháp đốt để khử trùng sơ bộ.

c. Vô trùng chồi non, lá và thân cỏ:
- Vô trùng sơ bộ bằng cách ngâm mẫu vào cồn 70% trong 1-3 phút, thờI gian xử lý này cũng còn tuỳ thuộc vào độ cứng hay mềm của mẫu
- Vô trùng mẫu với chất khử trùng NaOCl 1% hay với javel thương phẩm theo tỉ lệ 1:4 hay 1:5 trong thời gian 5-20 phút tuỳ theo mẫu
- Rửa lại bằng nước vô trùng cho sạch hoàn toàn chất khử trùng

d. Vô trùng củ, rễ
- Mẫu nuôi cấy phải được rửa dưới vòi nước chảy mạnh cho thật sạch đất cát bám trên mẫu, sau đó ngâm trong nước xà phòng loãng 10 phút
- Vô trùng sơ bộ bằng cồn 70% trong 1-5 phút
- Vô trùng với chất khử trùng có nồng độ và thời gian thay đổi tuỳ mẫu
- Rửa lại bằng nước vô trùng cho thật sạch chất khử trùng

e. Tránh hoại mẫu

Trong quá trình nuôi cây thường xuất hiện nhiễm là do trong quá trình nuôi cấy đã để bào tử trong không khí rơi vào hay mẫu cấy chưa được vô trùng hoàn toàn. Sau một thời gian thì bào tử phát triển nhanh chóng và có thể sẽ làm chết mẫu hoặc cạnh tranh chất dinh dưỡng làm mẫu không phát triển. Hoại mẫu thường do nấm mốc (khuẩn lạc có dạng sợi) hoặc do khuẩn (khuẩn lạc có dạng ván nhầy). Nếu nấm hoặc khuẩn chỉ mọc tr6en bề mặt môi trường, đó thường là nhiễm do thao tác cấy chưa tốt; nếu có khắp trong môi trường là nhiễm do môi trường chưa được tiệt trùng hoàn toàn; còn nếu khuẩn và nấm xuất phát từ gốc mẫu lan ra thì đó là do mẫu chưa được khử trùng triệt để. Tuỳ theo quan sát và dựa vào kinh nghiệm của người cấy mà có nhận định chính xác về nguyên nhân gây hoại mẫu để tìm cách khắc phục tình trạng này. Trong trường hợp các bình nuôi cấy đã bị nhiễm, cần được hấp bỏ trước khi đem đi rửa sạch để tránh lây lan nguồn nhiễm trong khu vực cấy.

2.THỰC HÀNH
2.1 Mục đích
Giúp cho sinh viên làm quen với thao tác vô trùng mẫu cấy và kỹ thuật cấy vô trùng
2.2 Dụng cụ, thiết bị và hóa chất
2.2.1 Dụng cụ:
- Bình tam giác (250mL)
- Giấy cấy vô trùng
- Bécher (cốc đốt thuỷ tinh) 500mL, 1000mL
- Forceps (kẹp), dao cấy, đèn cồn
- Đĩa petri vô trùng

2.2.2 Thiết bị:
- Autoclave
- Tủ sấy
- Tủ cấy (laminar)
- Tủ lạnh
- Cân kỹ thuật
- Máy cất nước 2 lần
- Máy khuấy từ
- pH kế

2.2.3 Hoá chất
- Dung dịch Skoog I, II và III của môi trường MS
- Stock vitamin Morel
- Stock glycin
- Đường saccharose
- Agar
- Nước cất vô trùng
- Cồn 90%, 70%
- Dung dịch hypochloride calcium 10%
- Xà phòng bột

2.3 Các bước tiến hành
2.3.1 Chuẩn bị môi trường (thành phần cho 1L môi trường)
- Skoog I (MS):100mL
- Skoog II (MS): 2mL
- Skoog III (MS): 5mL
- Vitamin Morel: 2mL
- Glycine: 2mL
- Sucrose: 30g
- pH :5,8
- Agar:7g

2.3.2 Nguyên liệu thực vật:
- Các hạt cam chanh còn nguyên vẹn, không bị hư hại
2.3.3. Các bước thực hiện
- Cho hạt vào bécher có chứa nước xà phòng loãng, rửa hạt cho sạch chất nhớt bám xung quanh hạt
- Rửa hạt cho sạch xà phòng bằng nước cất. Ngâm hạt 2phút trong cồn 70%
- Rửa hạt sạch etanol bằng nước cất. Sau đó ngâm hạt 10phút trong dung dịch hypochloride calcium 10%
- Trong tủ cấy vô trùng, rửa hạt cho sạch chất khử trùng bằng cách lắc hạt trong nước cất vô trùng (3 lần)
- Tiến hành tách áo hạt bằng kẹp và dao mổ vô trùng. Cho các hạt vừa tách bỏ vỏ áo vào đĩa petri vô trùng có chứa giấy thấm vô trùng và làm ẩm giấy thấm bằng một ít nước cất vô trùng.
- Gieo hạt: gieo 4-5 hạt vào các bình tam giác chứa môi trường nuôi cấy đã được hấp khử trùng.
- Đậy nắp bình cấy và ghi rõ họ tên, ngày cấy, số nhóm, tên giống và môi trường.

2.4 Yêu cầu
- Thực hiện pha môi trường gieo hạt
- Thực hiện các thao tác vô trùng trong nuôi cấy và kỹ thuật gieo hạt
- Thu được các cây con vô trùng trong ống nghiệm